Ogólny przebieg II wojny światowej

Ostateczna klęska Niemiec

6 czerwca 1944 alianci rozpoczęli operację pod kryptonimem “Overlord”. Desant wojsk nastąpił na plażach Normandii. Armią amerykańską dowodził generał Patton, armią angielską - gen. Montgomery. Armia amerykańska ruszyła w głąb Francji, angielska zaś - wzdłuż kanału La Manche. 25 sierpnia wyzwolono Paryż, a 31 października - Brukselę. W tej fazie wojny udział brali także Polacy - Pierwsza Dywizja Pancerna, dowodzona przez gen. Stanisława Maczka, odegrała znaczną rolę min. w wyzwalaniu rejonu Falaise.
Do Berlina wojska amerykańskie i radzieckie wkroczyły 2. maja. 8 maja Niemcy skapitulowały. Kapitulację podpisano w kwaterze gen. Eisenhowera, zaś 9. maja - drugi raz, w kwaterze marszałka Żukowa. Ze strony niemieckiej kapitulacje podpisywał Wilhelm Keitl.
II wojna światowa poczyniła w świecie ogromne spustoszenie. Miliony zabitych, ponad bilion dolarów wydanych przez wszystkie państwa na potrzeby wojenne (z czego 300 miliardów przez samo USA), masowe przesiedlenia, zniszczenia gospodarcze… W samej Polsce przemysł uległ zniszczeniu w 32%, rolnictwo i gospodarka leśna w 35%, a wartość majątku narodowego spadła o 38%. W Europie zapanował na długie lata ład opracowany na konferencjach w Teheranie, Jałcie i Poczdamie. Na całym świecie, wśród kolonii państw europejskich, nastąpiło ożywienie dążeń niepodległościowych. Powstały nowe państwa, odnowiono stare. Wojna ta, będąca największym konfliktem globalnym w dziejach ludzkości, na zawsze zmieniła obraz świata.

Wojna japońsko-amerykańska na Pacyfiku

Japonia, w latach trzydziestych zdobywszy Mandżurię oraz dużą część Chin, w 1941 opanowała całe Indochiny. By przypieczętować swe panowanie na południowym Pacyfiku, Japończycy musieli pokonać armię amerykańską. Dlatego też 7 grudnia 1941, na mocy decyzji głównodowodzącego wojskami japońskimi, Yamamoto, Japończycy zaatakowali amerykańską bazę wojskową Pearl Harbour. Po tymże zdarzeniu F.D. Roosevelt wypowiedział Japonii wojnę. Na początku Amerykanie ponosili klęski - przełomem była bitwa o Midway w czerwcu 1942 - pierwsza bitwa przegrana przez Japończyków. W krótkim czasie po tym zwycięstwie Amerykanie wprowadzili taktykę “żabiego skoku” - z pomocą lotnictwa i marynarki zdobywali wysepkę po wysepce, w ten sposób aż do Tokio (które zresztą cały czas bombardowano bombami zapalającymi). Od 1944 Japończycy stosowali kamikadze (co oznacza “boski wiatr”) - były to samobójcze ataki powietrzne i wodne. Nowy prezydent USA, Truman, zadecydował o użyciu broni jądrowej. 6 sierpnia 1945 roku bomba spadła na Hiroszimę, trzy dni później - na Nagasaki. Moc wybuchu dalece przekroczyła oczekiwania amerykańskie. Atak ten sprawił, że 2 września ‘45 Japończycy poddali się (prawdopodobnie tylko dlatego, że nie wiedzieli, że Amerykanie nie mają już więcej bomb atomowych). O klęsce Japończyków zadecydował przede wszystkim fakt, że nie stosowali radarów do wykrywania wrogich samolotów, w przeciwieństwie do Amerykanów.

Całkowita zmiana charakteru wojny

Wojna z Finlandią, zwana wojną zimową, pokazała słabość i nieprzygotowanie wojsk radzieckich do walki (przede wszystkim brak kadry dowódczej). 22 czerwca 1941 roku Niemcy rozpoczęli realizację planu “Barbarossa”. Trzy wielkie armie (”Północ”, “Środek” i “Południe”) wkroczyły na tereny ZSRR. Hitler pragnął jak najszybszego opanowania ziem na linii Morze Białe - Morze Kaspijskie (Archangielsk - Astrachań). Władze radzieckie były bardzo zaskoczone tak wczesnym atakiem dotychczasowego sojusznika, co przesądziło o początkowych sukcesach wojsk niemieckich, które dosłownie miażdżyły oddziały radzieckie (świadczy o tym choćby fakt, że 3 miliony żołnierzy radzieckich trafiło do niemieckiej niewoli). Plan “Barbarossa” załamał się już pod koniec 1941 roku, głównie przez ulewne deszcze, jakie opóźniły marsz wojsk niemieckich, następnie zaś przez b. silne mrozy, na które Niemcy nie byli przygotowani.
We wrześniu 1942 roku wojska niemieckie, dowodzone przez Fryderyka von Paulusa, przypuściły szturm na Stalingrad. W listopadzie tegoż roku niemiecka armia została okrążona przez oddziały radzieckie - nie udało jej się już przebić przez pierścień radzieckich wojsk. Na początku lutego 1943 roku armia niemiecka skapitulowała. To zdarzenie, wraz z wygraną przez Rosjan największą bitwą pancerną wojny, o łuk kurski, zadecydowało o klęsce niemieckiego planu zajęcia terenów ZSRR. Od początku 1944 roku Armia Czerwona przeszła do silnej i skutecznej ofensywy.

Działania radzieckie zmierzające do uzależnienia terenów Europy północno-wschodniej

W 1939 roku na terenach Litwy, Łotwy i Estonii zostały utworzone radzieckie bazy wojskowe. Rok później we wszystkich trzech krajach zorganizowano wybory, oczywiście kontrolowane przez NKWD, w których to wszystkie państwa zdecydowały się prosić o przyjęcie do ZSRR. Prośba ta, oczywiście, została przez Józefa Stalina rozpatrzona pozytywnie.
Władze radzieckie wysuwały żądania terytorialne w stosunku do Finlandii, bowiem granica fińsko-radziecka była dla ZSRR niewygodna, zbyt mało oddalona od Leningradu, co było niebezpieczne w przypadku ewentualnej agresji niemieckiej. Finowie nie zgodzili się na wymianę terytorialną proponowaną jeszcze w 1939 roku przez ZSRR, co doprowadziło do wybuchu wojny fińsko-radzieckiej. Wojska ZSRR 30 listopada ‘39 wkroczyły na tereny Finlandii. Wojna zakończyła się w marcu 1940 wygraną ZSRR. Finowie musieli oddać 10% swego terytorium - min. miasto Wyborg, przesmyk karelski, wydzierżawili także ZSRR, na 30 lat, półwysep Hanko. Dzięki temu sukcesowi granica fińsko-radziecka przesunęła się od Leningradu o 127 kilometrów. Za te działania ZSRR zostało usunięte z Ligi Narodów.
Józef Stalin zadecydował też o zajęciu Besarabii i północnej Bukowiny, ziem należących dotąd do Rumunii. Oczywiście pamiętać trzeba o agresji radzieckiej na Polskę w nocy z 16 na 17 września, która w dużej stopniu przyczyniła się do porażki Polski w konflikcie z Niemcami.

Uściślenie współpracy między państwami osi, dalsze działania zbrojne

27 września 1940 roku Niemcy, Włochy i Japonia podpisały pakt, zwany “paktem trzech”. Dotyczył on przede wszystkim podziału stref wpływów - Niemcy “otrzymali” Europę Zachodnią i część Europy Wschodniej; Włosi Afrykę Północną i Bałkany; Japończycy zaś niemal całą Azję Wschodnią. Pakt gwarantował też między tymi państwami wzajemną pomoc gospodarczą, ekonomiczną, polityczną i wojskową. W krótkim czasie do paktu przystąpiły: Bułgaria, Chorwacja, Rumunia, Słowacja i Węgry, stając się państwami satelickimi państw osi. Józef Stalin również pragnął przyłączenia ZSRR do paktu, jednak Hitler, planując przyszłą agresję na ZSRR, zwlekał z pozytywnym rozpatrzeniem zabiegów Stalina.
Mussolini wiosną 1941 roku poprosił Hitlera o pomoc w zdobyciu Grecji i Jugosławii. Opóźniło to niemiecki plan ataku na ZSRR, pierwotnie wyznaczony na połowę maja tegoż roku. Połączone siły niemiecko-włoskie zdobyły Grecję i Jugosławię. Największe trudności agresorzy napotkali na Krecie, gdzie toczono długie i ogromnie krwawe walki z wojskami brytyjskimi.Z kolei w Jugosławii, ze względu na górzyste i zalesione tereny, trwała największa w historii II wojny światowej partyzantka, dowodzona głównie przez Józefa Broz-Tito, późniejszego komunistycznego dyktatora Jugosławii.

Kontynuacja prób militarnego podboju Europy
Choć początkowo Adolf Hitler planował zaatakować zachodnią Europę zimą ‘39 roku, to wobec sporych trudności jakie wojska niemieckie napotkały w Polsce, przełożył termin agresji na wiosnę 1940 roku. 9 kwietnia tegoż roku wojska niemieckie wkroczyły do Danii i Norwegii. Duńczycy poddali się zaledwie po kilku godzinach, przez całą niemal wojnę byli traktowani przez Niemców łagodnie - dopiero w 1943 wprowadzono tam zwyczajne rządy okupacyjne. Norwegia z kolei broniła się dłużej. Ostatnim bastionem pozostał port w Narwiku, silnie wspierany przez wojska wielu państw europejskich, w tym Polski. Port poddał się pod koniec maja, bowiem wojska alianckie wyruszyły na pomoc Francuzom.
Wojska niemieckie 10 maja wkroczyły na tereny Belgii i Holandii, które szybko się poddały. Z terenów Belgii, podobnie jak w I wojnie światowej, 12 maja zaatakowały Francję. Mimo, że Francuzów wspomagały min. wojska angielskie (400 tys. osób) i polskie (80 tys. osób) Francuzi nie stawiali zbyt zażartego oporu. Już 14 maja Niemcy wkroczyli do Paryża, a 16 maja, kolaborujący z Niemcami, marszałek Petain poddał wszystkie miasta zamieszkałe przez ponad 20 tysięcy osób. Armia w krótkim czasie po owym zdarzeniu została rozbita. Francja ostatecznie kapitulowała 22 czerwca 1940 roku.
8 sierpnia 1940 roku rozpoczęły się naloty na Wielką Brytanię. Niemcy wystawili do walki ok. 2600 samolotów, atakowali początkowo lotniska, później także kluczowe dla Brytyjczyków punkty przemysłowe. “Bitwa o Anglię” potwierdziła słabość Luftwaffe - samoloty niemieckie były łatwo wykrywalne, piloci nie byli tak dobrze wyszkoleni jak ci, którzy bronili Wysp. W akcie desperacji 15 września 1940 Niemcy wysłali na Londyn jednocześnie 1000 samolotów, jednak nawet to nie przełamało oporu Anglików. Naloty po tym zdarzeniu osłabły, i choć nie przerwano ich do końca wojny, nie stanowiły już dla Brytyjczyków poważnego zagrożenia.

Początek agresji niemieckiej

Plan ataku na Polskę nosił kryptonim “Fall Weiss”, zakładał wojnę błyskawiczną (blitzkrieg). Jego realizację rozpoczęto o 4:45 I września 1939 roku. Kampania zakończyła się 5 października bitwą pod Kockiem, kiedy to samodzielna grupa “Polesie” pod dowództwem Franciszka Kleeberga, w obliczu naporu oddziałów Niemców i Rosjan, skapitulowała. Wcześniej na ziemiach polskich rozegrało się wiele mniejszych i większych potyczek, ważnych dla dzisiejszej świadomości narodowej Polaków.
Pierwszy większy opór Niemcy napotkali w Westerplatte - ponad stuosobowa polska załoga dowodzona przez majora Henryka Sucharskiego broniła się bohatersko przed niemieckim naporem tydzień - kapitulację ogłoszono 7 września. Dwa dni później rozpoczęła się największa bitwa kampanii wrześniowej - bitwa nad Bzurą. Armie “Pomorze” i “Poznań”, dowodzone przez Tadeusza Kutrzebę, walczyły do 22 września, kiedy to, nie odnosząc większego sukcesu, poddały się. Po bitwie tej Niemcy mieli otwartą drogę do Warszawy (ta poddała się 28 września).
22 września skapitulował Lwów nie mogący bronić się przed atakami dwóch wrogich armii. Dowódca, generał Langern, poddał miasto przed Rosjanami, sądził bowiem, że, skoro Rosjanie są, tak jak Polacy, Słowianami, to potraktują lwowian łagodnie. Niestety, przeliczył się. Rosjanie dokonali masowych aresztowań i wywózek obrońców Lwowa w głąb Syberii.
Kampania wrześniowa przyniosła Niemcom zwycięstwo - zwycięstwo, co prawda, wymęczone, i okupione licznymi stratami, szczególnie w sprzęcie, lecz jednak zwycięstwo ostateczne i niepodważalne. Pokonawszy Polskę Niemcy mogli rozpocząć przygotowania do ataku na inne państwa Europy.